Σελίδες

25.5.13

Λογιωτάτου γραμματικού ψυχρότατα στιχουργικά γυμνάσματα

   
     ''Λογιωτάτου γραμματικού ψυχρότατα στιχουργικά γυμνάσματα" είχε χαρακτηρίσει ο Θεόδωρος Ορφανίδης, ποιητής ο ίδιος και εκδότης περιοδικών, την υποβληθείσα στον Βουτσιναίο Ποιητικό Διαγωνισμό του 1875 συλλογή Ερώτων Έπη, πρωτοεμφανιζόμενου δεκαεξάχρονου ποιητή που άκουγε στο όνομα Κωστής Παλαμάς. Ευτυχώς, ο νεαρός επίδοξος ποιητής δεν πτοήθηκε από την αυστηρή και με κάποια δόση ειρωνείας γνώμη του τότε καταξιωμένου ποιητή και κριτικού.
    Τα χρόνια πέρασαν, η Νεοελληνική Λογοτεχνία προχώρησε τις σελίδες της και ο Θεόδωρος Ορφανίδης έμεινε να μνημονεύεται με μόλις μία-δύο παραγράφους σε ακαδημαϊκά συγγράμματα αναφοράς, θεωρούμενος ως "μιμητής του Αλέξανδρου Σούτσου", με ποίηση χωρίς ιδιαίτερη πρωτοτυπία και χαμηλής ποιότητας. Αντίθετα, ο νεαρός ποιητής μετουσίωσε τα νεανικά του "στιχουργικά γυμνάσματα" σε ποίηση ρέουσα, άκρως επιδραστική και αειθαλή.
     Εξάλλου, για να γράφει ένας δεκαεξάχρονος στιχουργικά γυμνάσματα που παραπέμπουν σε "λογιώτατο γραμματικό", φαίνεται πως διαφέρει από τους συνομηλίκους του και προετοιμάζει κάτι ξεχωριστό στην ώριμη συνέχειά του. Όπως κι έγινε. Ο νεαρός δημιουργός των "ψυχρών στιχουργικών γυμνασμάτων" έγραψε αργότερα τον "Δωδεκάλογο του Γύφτου" και τη "Φλογέρα του Βασιλιά", έγινε εμβληματικός ποιητής και κορυφαία μορφή των Νεοελληνικών Γραμμάτων, υπήρξε σοβαρός διεκδικητής του βραβείου Νόμπελ το 1934 και υποψήφιος αρκετές φορές από το 1926 μέχρι το 1940, ενώ κατά τον Ρομέν Ρολάν ήταν "ο μεγαλύτερος σύγχρονος ποιητής της Ευρώπης".
   Ο Παλαμάς έτυχε ευρείας καταξίωσης για το ποιητικό του έργο. Μάλιστα, στις 15 Οκτωβρίου 1897, διορίστηκε από τον τότε υπουργό Παιδείας Ανδρέα Παναγιωτόπουλο σε θέση γραμματέα του Πανεπιστημίου Αθηνών, γεγονός που αγκαλιάστηκε με εγκωμιαστικά σχόλια και ζωηρούς επαίνους από τον Τύπο. Ακόμα και σε αυτή την λαμπερή του περίοδο υπήρξαν αρνητικά σχόλια από ανθρώπους μάλλον απροσπέλαστους στη μαγεία της ποίησης. Λέγεται ότι όταν ο Παλαμάς παρουσιάστηκε να αναλάβει τη θέση του γραμματέα, ο τότε πρύτανης του Πανεπιστημίου Αλέξανδρος Κρασσάς του είπε: "Ελπίζω, κύριε Παλαμά, τώρα που έχετε μια αξιοπρεπή θέση, ότι θα παύσετε να γράφετε ποιήματα". Ευτυχώς για τα Νεοελληνικά Γράμματα, η ελπίδα του πρύτανη διαψεύστηκε και ο ποιητής συνέχισε να ακολουθεί το μονοπάτι της ψυχής του δίνοντας τα σημαντικότερα έργα του.
   Φαίνεται όμως ότι αυτό το πρώτο φιλολογικό "χαστούκι" που είχε δεχτεί ο ποιητής στην τρυφερή και ονειροπόλο εφηβεία του είχε αφήσει χνάρια ανθεκτικά, που τον ακολουθούσαν μέχρι την ώριμη περίοδό του. Μάλλον γι' αυτά κάνει μνεία στο ποίημα που ακολουθεί, κοιτάζοντας πια τον αυστηρό κριτικό της νεότητάς του αφ' υψηλού, σαν "πεζοδρόμο μιας έγνοιας", καθώς ο ίδιος ιππεύει με χάρη το άτι της ποίησής του, αυτό που θα τον οδηγούσε αργότερα στον έναστρο ουρανό της αιωνιότητας.

Στὸν ποιητὴ ποὺ ἔγινε κριτικός μου

Ὅ,τι κι ἂν κάμεις,
ὅπου νὰ δράμεις,
ἀπ᾿ ὅποιο γένος,
δικός μου ἢ ξένος,
τοῦ κάκου! Ἐμπρός σου
πάντα θὰ μ᾿ ἔχεις,
πίσω μου τρέχεις·
τὸ τρέξιμό σου
νὰ μὴν τὸ βιάζῃς
καὶ λαχανιάζεις.
Νὰ μὲ θυμᾶσαι,
τέτοιος ὁ νόμος:
ὁ πεζοδρόμος
μιᾶς ἔγνοιας θά ῾σαι
κ᾿ ἐγὼ μιᾶς χάρης
ὁ καβαλλάρης.
Κωστής Παλαμάς
Οἱ πεντασύλλαβοι, 1925
Ἅπαντα, τόμ. Ζ´, σελ. 461

1 σχόλιο:

Poet είπε...

Μαρία μου, όχι μόνο η ελληνική αλλά και η παγκόσμια λογοτεχνία είναι γεμάτη παρόμοιες περιπτώσεις. Σχετικά πρόσφατα μάθαμε ότι ο T.S.Eliot, ως αναγνώστης του οίκου Faber and Faber, είχε απορρίψει τη Φάρμα των Ζώων του Όργουελ. Μπορεί να προστεθεί και ο χαρακτηρισμός «περίφημος» ή «διάσημος» σε ποιητή, πεζογράφο, βιβλίο και εκδοτικό οίκο.

Συμβαίνουν αυτά για ποικίλους λόγους. Μικρότητα, στενομυαλιά, σκοπιμότητα, βιασύνη, ανεπάρκεια.
Συνήθως μάλιστα οι κριτικοί είναι αποτυχημένοι ποιητές ή πεζογράφοι και στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα.