Σελίδες

29.5.12

Χλόη Κουτσουμπέλη: Η κρίση είναι μια φάλαινα



(Ομιλία με θέμα: «Η πνευματική ζωή σε καιρούς κρίσης: η παιδεία, η παραγωγή σκέψης και η συγγραφή σε μια εποχή γεμάτη αντιξοότητες»- Εκδήλωση του περιοδικού Intellectum - 9η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης)

Λέει ο Κάρλος Φουέντες στον Ύμνο για το βιβλίο:
Ένα βιβλίο, παρότι ανταγωνίζεται τον σύγχρονο κόσμο, με την αφθονία και τις ευκολίες της τεχνολογίας της πληροφόρησης, είναι κάτι παραπάνω από πηγή πληροφόρησης. Γιατί μας διδάσκει για ό,τι λείπει από την απλή πληροφόρηση: ένα βιβλίο μας διδάσκει να απλώνουμε συγχρόνως την κατανόηση του εαυτού μας, την κατανόηση του αντικειμενικού κόσμου έξω από εμάς και την κατανόηση του κοινωνικού κόσμου όπου συγκεντρώνονται η πόλις και ο άνθρωπος.
Το βιβλίο μας λέει ότι υπάρχει ο άλλος, ότι υπάρχουν οι υπόλοιποι, ότι η προσωπικότητά μας δεν εξαντλείται στο εγώ μας, αλλά επιδίδεται στην ηθική υποχρέωση να αφουγκράζεται τους υπόλοιπους που ποτέ δεν είναι «οι λοιποί».
Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, ένας συγγραφέας, ένα βιβλίο και μια βιβλιοθήκη μας λένε: « Αν εμείς δεν σας κατονομάσουμε, κανείς δεν θα σας δώσει ένα όνομα. Αν δεν μιλήσουμε εμείς, η σιωπή θα επιβάλει τη σκοτεινή της κυριαρχία».
Είναι η εποχή της σιδερένιας κυριαρχίας των δυνατών. Ήδη οι ορδές των βαρβάρων έχουν μαζευτεί έξω από τα τείχη. Το πιο τραγικό όμως είναι αυτό που συμβαίνει μέσα στα τείχη. Γιατί μέσα απλώνεται η σιωπή. Γιατί μέσα στα τείχη εκκολάπτεται το αυγό του φιδιού. Γιατί μέσα στα τείχη οι προδότες ήδη έχουν αποφασίσει την τύχη μας. Τώρα αυτή την εποχή, στην καθολική επικράτηση της σιωπής χρειαζόμαστε την τέχνη, την παιδεία, την σκέψη, την πνευματική ζωή. Αυτή είναι η μόνη ελπίδα, το μόνο αντίβαρο.

Ο Στεφάν Εσέλ, γεννημένος το 1917, λέει:
Είμαι 93 χρόνων το τέλος δεν είναι μακριά. Πρέπει να επαγρυπνούμε όλοι μαζί προκειμένου η κοινωνία μας να παραμείνει τέτοια ώστε να είμαστε υπερήφανοι: όχι μια κοινωνία λαθρομεταναστών, απελάσεων, καχυποψίας εναντίον των μεταναστών, όχι μια κοινωνία που αμφισβητούνται οι συντάξεις, τα κεκτημένα της κοινωνικής ασφάλισης, όπου τα ΜΜΕ βρίσκονται σε χέρια μεγιστάνων.
Παιδεία είναι το δικαίωμα όλων των παιδιών στην παιδεία χωρίς διακρίσεις
Ας κάνουμε λοιπόν έκκληση για μια αληθινά ειρηνική εξέγερση και για μια αντίσταση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης που παρουσιάζουν ως μοναδική προοπτική για την νεολαία τη μαζική κατανάλωση, την περιφρόνηση για τους αδύναμους, την αδιαφορία για τον πολιτισμό, τη γενικευμένη αμνησία και τον ξέφρενο ανταγωνισμό όλων εναντίον όλων.
Για εκείνους που θα φτιάξουν τον 21ο αιώνα, λέμε με στοργή:
Δημιουργία σημαίνει αντίσταση, αντίσταση σημαίνει δημιουργία. 
Η τέχνη, η συγγραφή , η ποίηση, η ζωγραφική και η παιδεία που σημαίνει επαφή με την πνευματική ζωή είναι η μόνη αντίσταση που έχουμε.

Ο Μπένγιαμιν, ο Γερμανός φιλόσοφος που αυτοκτόνησε το 1940 για να δραπετεύσει από τον Ναζισμό, είχε ανιχνεύσει ένα απαισιόδοξο μήνυμα στον πίνακα του Ελβετού ζωγράφου Πάουλ Κλέε Angelus Novus, όπου η φιγούρα ενός αγγέλου ανοίγει τα χέρια για να συγκρατήσει και να απωθήσει την τρικυμία, την οποία ταυτίζει με την πρόοδο. Σήμερα η τρικυμία δεν είναι η πρόοδος, αλλά κάτι πιο συνολικό, πιο τρομακτικό, πιο βαθύ, γιατί έχει να κάνει με το σκοτεινό κομμάτι μας, η κρίση αυτή είναι πολύ βαθιά, δεν είναι μόνο οικονομική ή δημοσιονομική, η λαίλαπα αυτή τη στιγμή, που έρχεται να μας σκεπάσει ως τρικυμία, είναι η αδιαφορία.

Αναφέρει ο Στέφαν Τσβάιχ στο βιβλίο του Το μυστικό της καλλιτεχνικής δημιουργίας:
Κατά την εισβολη των ρωμαϊκών στρατευμάτων στις Συρακούσες, τα τείχη είχαν αλωθεί και οι στρατιώτες λεηλατούσαν την πόλη, όταν ένας από αυτούς εισβάλλει στο σπίτι του Αρχιμήδη και τον βρίσκει στην αυλή του να χαράζει στο χώμα γεωμετρικά σχήματα με το ραβδί του. Ενώ ο στρατιώτης ορμά πάνω του κραδαίνοντας το σπαθί του, εκείνος, απορροφημένος και χωρίς να γυρίσει, του λέει: "Μη μου τους κύκλους τάραττε". Το μόνο που βλέπει εκείνη την ευλογημένη στιγμή της αυτοσυγκέντρωσης είναι ένα ξένο πόδι που ετοιμάζεται να πατήσει τα σχήματα που είχε χαράξει στο έδαφος. Δεν ξέρει ότι πρόκειται για το πόδι ενός στρατιώτη, δεν ξέρει ότι ο εχθρός έχει μπει στην πόλη, δεν έχει ακούσει τα χτυπήματα των πολιορκητικών κριών, ούτε τις κραυγές όσων προσπαθούν να διαφύγουν και όσων σκοτώνονται, ούτε τις χαρμόσυνες σάλπιγγες των νικητών. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή της δημιουργίας δεν βρισκόταν στις Συρακούσες, βρισκόταν στα έργα του.

Σήμερα περισσότερο από ποτέ ο καλλιτέχνης δεν έχει την πολυτέλεια να είναι στραμμένος μέσα του. Πρέπει να ακούσει τους ήχους από τις πολιορκητικές μηχανές πριν να είναι αργά. Πρέπει να ακούσει τις κραυγές και τις χαρμόσυνες σάλπιγγες των νικητών που έρχονται να αλώσουν και να αντιδράσει.

Το μενού στην Α΄ θέση για δείπνο στον "Τιτανικό" 
Menu Α΄ Θέσης 14 Απριλίου 1912
Ποικίλα ορεκτικά-Στρείδια
Κονσομέ Olga-Κρέμα από κριθάρι
Σολωμός με σάλτσα mousseline-αγγουράκια
Filet Mignon Lili-Σωτέ κοτόπουλο α λα Lyonnaise-Γεμιστά κολοκυθάκια

Ούτε θέλω να ξέρω τι έτρωγε ο κόσμος στα αμπάρια της τρίτης θέσης…
Ο Τιτανικός, το αβύθιστο πλοίο, προσέκρουσε σε ένα παγόβουνο και βυθίστηκε στις 14 Απριλίου του 1912.
Η τέχνη δεν είναι ένα άχρηστο μενού στην πρώτη θέση ενός υπερπολυτελούς υπερωκεανίου που σε λίγο θα βυθιστεί. Δεν αφορά μόνο την πρώτη θέση, ούτε είναι προνόμιο της υψηλής κοινωνίας. Όπως ο Θάνατος δεν επέλεξε μόνο τους επιβάτες του αμπαριού του Τιτανικού.

Είναι μια πολύ σκοτεινή εποχή αυτή που ζούμε. Η κρίση είναι μια πελώρια φάλαινα, ένα κήτος που σαρώνει τα πάντα στο πέρασμά του. Όπως ο Καρχαρίας του Κάρλο Κολόντι στον Πινόκιο, το κήτος συγκεντρώνει στην κοιλιά του τραπεζάκια, έπιπλα, μικρά ψάρια, ανθρώπους. Καταπίνει αμάσητες συνειδήσεις, αξίες, θεσμούς, ιδέες. Μέσα στην ερεβώδη λιπαρή κοιλιά  του χάνονται τα περιγράμματα, χάνεται η ταυτότητα ανθρώπων και πραγμάτων, όλα ισοπεδώνονται και πολτοποιούνται. Καταλύονται τα δικαιώματα, χάνονται τα χρώματα, η μοναδικότητα, η κοινωνική μέριμνα, η αγάπη. Πρέπει να ανάψουμε λοιπόν μέσα στην κοιλιά της φάλαινας μια φωτιά, να αναγκάσουμε το κήτος να φτερνιστεί και να μας εκπνεύσει. Αυτή η φωτιά είναι η τέχνη, η παιδεία, η παραγωγή σκέψης.



[Η φράση «Η κρίση είναι μια φάλαινα» είναι του Παναγιώτη Παπαθεοδωρόπουλου.]

Δεν υπάρχουν σχόλια: